Mag dat zomaar?

Mag ik U zomaar tekenen mr. Visser?

frankBij het maken van dit portret van mr. Frank Visser (pen, inkt, pastel op papier, afm 32/42cm) ben ik in de wetboeken gedoken en schrijf ik vandaag – geheel vrijblijvend – deze verhandeling over de mogelijke juridische gevolgen van het publiceren van een portret als hierboven. Als het over een schutting gaat is het eenvoudig, we meten de hoogte en waar de erfgrens ligt en pakken dan het wetboek erbij. Maar wat valt er te meten aan een portret.

Een afbeelding is een “portret” wanneer er een persoon herkenbaar op afgebeeld is. De afbeelding van iemands gezicht is de meest voorkomende vorm van een portret. Maakt niet uit in welke techniek, fotografie, olieverf, pastel, etc. Hierop is met betrekking tot de privacy belangen en geestelijke eigendommen in de verschillende wetgevingen veel opgenomen. In Nederland bestaat daartoe het zogenaamde portretrecht en daarnaast ook die van de vrije meningsuiting. Daarnaast zijn er nog de wetten over de auteursrechten. In de USA (het land van de claims) is bijvoorbeeld een zogenaamde Fair Use regelgeving van toepassing. Of er bij het portretteren daadwerkelijk wettelijke grenzen overschreden worden, zal per land van geval tot geval door een rechter als Mr.Visser bekeken moeten worden. Om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen, moet een werk in ieder geval origineel zijn en het persoonlijk stempel/karakter van de maker dragen. Bij mijn tekeningen, schilderijen en dergelijke is dit eigenlijk altijd het geval, omdat ze immers tot stand komen doordat ik mijn potlood of kwast op mijn papier zet en ze daarna signeer met mijn naam. publi

Maar er is nog iets anders. Hoe komt/kwam ik tot dit portret van Mr.Visser? Als Frank model had willen staan in mijn atelier, zat het natuurlijk juridisch dubbel en dwars goed met de autonomie van het kunstwerk. Maar net als bij Mr.Visser is het model heel vaak voor mij niet beschikbaar. Om dan toch enige gelijkenis met de afgebeelde te krijgen verzoek ik deze om foto’s of – als dat onmogelijk is en/of teveel tijd kost – speur ik naar afbeeldingen van het model op het internet. Gezegd moet worden dat ik goed weet dat de images die je Googled en ook screen-shots in oorsprong altijd van iemand zijn. Ooit stond Mr.Visser voor een camera of een schildersezel van een andere kunstenaar en die heeft in principe dan ook het geestelijk eigendom. Voor het integraal of zoals dat heet 1-op-1 vermenigvuldigen van zijn werk heb ik zijn toestemming nodig. Het gaat hierbij natuurlijk niet om de gezichtskenmerken van de geportretteerde maar veeleer om de poses en ambiance waarin hij door die ander is afgebeeld. Natuurlijk mag een kunstenaar zich altijd laten inspireren door het werk van anderen. Ideeën en stijlen op zichzelf zijn immers niet beschermd. Waar de grens ligt – tussen alleen inspiratie opdoen en het klakkeloos ‘jatten’ – is niet altijd gemakkelijk aan te geven. Als ikzelf aan de hand van foto’s een portret teken is het voor mij zaak om meerdere plaatjes in een compilatie en eigenlijk alleen als inspiratiebron te gebruiken. Ik constateer met mijn potloden de gezichtskenmerken, een iets langere voortand, hangende oogleden, valse lachjes, loensende oogopslagen,onderkinnen etc. die onmiskenbaar bij de geportretteerde horen. Dat is het wat ik nodig heb en met alle eerbied behandel. Ogen maak ik altijd wat groter en als ze blauw zijn wat blauwer. Drie onderkinnen worden één stevige. Van de attributen, kledingkeuzes, specifieke achtergronden en atmosferen van die ander wil ik dat er in mijn werkstuk niets is terug te vinden. En dat lukt meestal naar mijn mening.

Bij alle onverhoopte disputen hierover kom je uiteindelijk bij een rechter als Mr.Visser en die zal altijd van geval tot geval oordelen. Hij zal de kunstwerken naast elkaar leggen en oordelen over de exactheid van de gelijkenissen. De jurisprudentie geeft ook maar een gering soelaas. Alle oordelen over inbreuk op het auteursrecht samenvattend kan ik stellen dat de exactheid van ‘het kopiëren’ steeds bepalend blijkt. Kunstenaars kunnen als dat nog nodig is in hun verdediging verder de parodie-exceptie gebruiken. Een karikatuur, parodie of pastiche is namelijk geen inbreuk op het oorspronkelijke auteursrechtelijk beschermde werk als het gebruik “in overeenstemming is met wat in het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is”. Dat op zich is weer sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Maar bijvoorbeeld smaad of belediging zijn in het algemeen niet geoorloofd, dus ook niet in een portret. Ook mag in een parodie niet meer van het oorspronkelijke werk zijn overgenomen dan nodig is. Verder staat de kunstenaar in Nederland het zgn citaatrecht ten dienste. Het is toegestaan om te citeren uit foto’s, tekeningen, schilderijen en andere beelden – inclusief films. Ook het maken van een screenshot (schermafdruk) kan onder het beeldcitaatrecht vallen. Dan is er nog de pers-exceptie met zijn specifieke mogelijkheden. Maar altijd geldt de eis dat het hergebruik en de mate ervan te rechtvaardigen moet zijn door het doel.
Huh? Allemaal even vaag als de bewoordingen van kunstenaars over het kunstenaarschap en hun werk zelf dus. Helaas…mooier kunnen we het niet maken, dit is mijn oordeel en daar moet ik het verstoken van Mr.Visser mee doen. Gerrit Guldenhemel 6-4-2016


Beach Portrait

Laat ook Uw Portret tekenen……!

TURN YOUR PHOTO INTO ART! There is no better time than today to celebrate the important people and moments in your life with a unique, handcrafted, personalized portrait gift. Leave the dull straight forward penciled copies! A portrait drawing conveys so much more than a Photo! Check here how my impressionistic approach keeps every portrait drawing lively & never labored. My inspiration follows in a portrait your admiration and affection for the subject. Each of my portraits is unique as the subject.
An original Portrait for You personally.    images HOW IT WORKS